Biryara referandumê ya dîyarkirina rehîya Kurd û Kurdistanîyan li ser serxwebûnê - ROJAN HAZIM

Pêşeng û rêvebirên xelkê Kurdistanê li başûr bi piranîyeke maqûl ya rêje bilind biryar dan ku xwezî û daxwaza xelkê Kurd û Kurdistanê bi referandumê bête kivş kirin ku reng, form û statuya ji bo paşeroja xwe bi zelalî xuya bikin û bo bîr û rehîya giştî ya cîhanê bidine ragihandin. Wextê referandumê jî hatîye aşkera kirin: 25 Îlon 2017. Armanc tesbîtkirina rehîya xelkê Kurdistanê ye ka serxwebûnê dixwaze an ne.

Her di serî da divêt bête gotin ku ev hewildane di cihê xwe da ye. Hem ji alîyê dem, hem ji alîyê konjonktura navxweyî, navçeyî û navneteweyî ve hem jî ji alîyê heqqanîyeta li ser daxwaza xelkê Kurd ve pirseke ku divêt bête zelal kirin. Di cografyaya ku Kurd lê dijîn, li Kurdistanê ji alîyê dagîrkerên Kurdistanê bigirin heta dewletên dinyayê li goreyî armanc û berjewendîyên xwe yên piralî emelîyateke jîyanî ya cerrahî dikin û plan û projeyên wan terefan li goreyî xwe zelal in. Di vê hercûmercê da heqê Kurdan e ku xwezî û daxwaza xwe bi dengekî bilind bêjin ka çi dixwazin. Bedena wan li ber nişterê ye û ma ne hewce ye ku Kurd bêjin berî emelîyatê divêt em ya xwe bêjin. Lewma biryara referanduma li başûra Kurdistanê rast e, heq e û pedivî ye. Divêt Kurd bi vê referandumê ve bêjine UNê, bêjine Amerîkayê [USA], bêjine Yêkîtîya Ewrûpayê, bêjine Rûsyayê û hemû dewletên ku bi navçeya rojhilatanavîn ve mijûl û herweja bêjine dewletên dagîrker em xwe zelal dikin, em dixwazin qedera xwe bi destê xwe beyan bikin û bi dinyayê ra bidine zanîn ku em li ser axa xwe, di welatê xwe da serxwebûnê dixwazin, em dixwazin li welatê xwe xwe bi xwe xwe îdare bikin.

Di vê mijarê da qet hewce nake ku Kurd çu kesê qani bikin, an razî bikin anjî ji bo bi cih înana vê biryarê destûrê bixwazin. Mafekî gelek rewa û xwezayî ye û divêt Kurd vê daxwaza xwe ya heqqane nekine mijara munaqeşe anjî gotûbêjê.

Rêvebirîya başûra Kurdistanê, rêber û pêşengên başûra Kurdistanê ev biryara hinde giring digel hêz û kesên xwudan berpirsiyarî yên beşên di yên Kurdistanê gotûbêj nekirine, bîr û hizira wan wernegirtîye, digel wan neşêwirîne, bi aqilê muşterek yê Kurdistana mezin gav neavêtîne û gelek pirsên dî dikarin bêne kirin. Eve hemû lazim bû bêne kirin, lê belê nehatîne kirin, lê disa ve ev gazinde divêt nebine asteng ku referanduma li başûra Kurdistanê neyête kirin an dij bête rawestan. Rewşa Kurd û Kurdistanê li meydanê ye, rewş û pozisyona partî, rêxistin, şexsîyetên neteweyî jî tête dîtin û zanîn. Tiştekî nedîyar nîne ku herkesê hisab û kitabek heye di meydana siyasetê da. Bi taybetî her partîya Kurdistanê hedefên xwe yên rêxistinî daîm li pêş digirin ku eve bi berfirehî tête zanîn. Kurd hemû ya dilê hevdu baş dizanin.  Eve jî zelal û aşkera ye.

Îro divêt çi bête kirin? Amerîka, Rûsya, Yêkîtîya Ewrûpayê dixwazin rojhilatanavîn li goreyî dînamîkên îro dizayn bikin. Kurdistan tam di nîveka vê operasyona mezin da ye. Van hemû alîyan jî reçeteyek, planek, projeyek heye. Hemû jî daxwazin rengê statuya Kurdan li goreyî rewşê, konjonkturê û berjewendîyan destnîşan bikin. Gelek aşkera dixwazin libasekê bidirûn bo Kurdan. Başe Kurd bêdeng bimînin? Ma nevêt Kurd pîv û pîvanên libasê li goreyî bedena xwe bêjin?

Gotinên filan partî, filan kes dixwazin referandumê bikine aletê armancên xwe û gelek tiştên dî têne kirin û dê bêne kirin jî. Dîsa tête gotin ku divêt biryara referandumê hemû alîyên polîtîk yên Kurdistana mezin bidin. Gelek baş tête zanîn ku eve di pratîka îro da zehmet e. Paşê li rojavaya

Kurdistanê jî statuyek tête ava kirin û bi rêve birin lê pirsa çu alîyên dî yên Kurdistanê nayê kirin.

Digel hindê jî gava xelkê rojavaya Kurdistanê kantonên xwe ava kirin û paşê jî biryara federalîyê dan piranîya maqûl ya Kurdan destek dayê û rêz li biryara xelkê xwe yê li rojavayê girtin.

Şik tê da nîne ku xwezî meclisek, encumenek an kongreyeke mezin ya Kurdistana mezin heba û hemû dînamîkên neteweyî û niştimanî tê da bi rengê koalisyonel hatiban temsîl kirin û bi vê temsîlîyeta bilind li ser hemû bûn û bûyerên Kurdistanê, li ser qedera xwe bi xwe ya Kurdistanê biryar daba. Belêm mixabin ku ew organa ku hemû Kurd û Kurdistanî hêvî dikin di şertên îro da nîne û pêknehatîye. Dîsa ve mixabin ku ev perîşanîya Kurd û Kurdistanîyan ya belav didome. Hingê divêt çi bikin? Li hêvîya wê organê bimînin? Jîyan, siyaset û hertişt statîk nîne, dînamîk e û gava ji bo armanceke mezin û stratejîk firset hate pêş êdî divêt bi imkan, şert û hebûnên heyî biryarek bête dan. Vêca heke di vê siyaseta parçebûyî ya Kurdistanê da hertişt mutleq bi biryara hevrayî ya seranserê Kurdistanê ve bête girêdan eve dê digel xwe bêbizavîyê, bêbiryarîyê bîne ku eve pratîk nîne. Eve di vê kontekst [girêdan] û çarçoveya spesîfîk ya kivşkirina daxwaza Kurdan ya li ser qedera xwe da li başûra Kurdistanê bi gotina herî sade ne binas û argumentên tetmînkar in. Di vê xalê da israr reftareke negatîv e û bi çu rengî xizmeta bejewendîyên neteweyî û niştimanî nake. Kurd di mijareke hinde stratejîk da heke bikevine nav van munaqeşeyên stewr dê zerar û ziyaneke mezin bibînin. Lewma Kurd divêt zûtirîn dem arêşe û pirsgirêkên navxweyî bidine alîyekê û li ser vê xala hevpişk ya neteweyî û welatî hevdeng, hevbîr û hevpozisyon bin û vê biryarê di pratîke da bi cih bînin. Referanduma ku daxwaza xelkê Kurd ya li beşê başûr ya li ser serxwebûnê aşkera bike divêt gelek profesyonalane bête organîze kirin. Referandum divêt di bin rêvebirîyeke demokratîk û neteweyî û niştimanî da bête bi rê ve birin û encamdan.

Xelkê me, xelkê Kurdistanê li başûr dixwazin daxwaza xwe ji bo yar û neyaran zelal bikin û xwezîya xwe ya serxwebûnê dîyar bikin. Eve daxwazeke gelek heq, adil, mirovî û demokratîk e. Ya dikeve berê her Kurd û Kurdistanîyekê û beşên dî yên Kurdistanê piştevanî ye ku xelkê me di vê referandumê da bêje dinyayê em dixwazin qedera xwe xwe bi xwe tayîn bikin. Her hind e!.

Kî dijî referandumê ne? Di serî da dagîrkerên Kurdistanê; TC, Îran, Bexdaya li bin îdareya nasyonalîzma Erebî, Şam û tifaqdarên wan.

Dewletên ku li rojhilatanavîn di nav emelîyatê da ne çi dibêjin? Referandum heqê Kurdan e lê ne wextê wê ye!

Ankara, Tehran, Bexda û Şam ji bilî vê da çi bêjin gelo?

An dewletên dî? Ma hema yêkser dê bêjin Kurd serbixwe bin û serxwebûna xwe îlan bikin?

Manewrayên siyasî dê bêne kirin û dê her jî hebin.

Belêm di vê mijara kivşkirina qedera xwe da Kurd divêt hewcehîyê bi manewrayê nekin û hem rasyonel hem jî rastgo bin. Di vê daxwaza heq da "takîye kirin" layiqî Kurdan nîne û divêt nekin. Divêt gelek şeffaf bi dengdana li ser sindoqê daxwaza xwe ya heqqane bêjin: Serxwebûn!.

Ev biryare dê di pratîkê da kengî û çawa bête bi cih înan, ew jî girêdayî konjonkturê û hêz û şiyana Kurdan û zîrekîya wan e.

Di vê çarçoveyê da dijî referandumê sekinîn, ji bo negatîvîyetê binas afirandin û qayîşkêşîya pûç ya li ser bi giştî biryara referandumê layiqî bîr û hizir û pratîka neteweyî û welatî nîne. Eve divêt bête zanîn.

Helbet hêj wext heye ji bo roja referandumê. Gelo xelkê me dê çi bêje? Li goreyî hejmara hêzên ku ev pêşniyare kirî, temsîlîyeteke bilind heye di vê hewildanê da. Tête hêvî kirin ku Kurd bi rêjeyeke seda sed bêjin belê bo serxwebûnê. Ya rast ev e. Qet nebe divêt dengê piranîya maqûl ya bi hejmareke bilind belê derkeve ji sindoqa referandumê. Hewildanên ji bo gihiştina vê encamê jî divêt gelek organîze bêne kirin û hêz û kesên dudil anjî dij jî divêt bêne qani kirin. Di şertên demokratîk da mafê yên dij derdikevin jî helbet heye. Lê belê, prosenteke biçûk jî be rehîyên NO derkevin dijmin û neyar dê ji bo berjewendîyên xwe li dijî Kurd û Kurdistanê bi kar bînin. Lewma divêt di vê referandumê da bo serxwebûnê BELÊ bête gotin. Berpirsiyarîya dîrokî ya neteweyî û welatî vê dixwaze.

ROJAN HAZIM

12 Hezîran 2017

Not:

Kombûna ku biryara referandumê lê hatîye standin, 7ê Hezîranê [2017] li Pîrmama Hewlêrê bûye. Teklîfa kombûnê ji serokê Herêma Kurdistanê kak Mesûd Barzanî hatîye û ev partî û rêxistin beşdar bûne:

“Partîya Demokrat ya Kurdistanê, Yekîtîya Niştimanî ya Kurdistanê (YNK), Yêkgirtûya Îslamî ya Kurdistanê, Bizava Îslamî ya Kurdistanê, Partîya Komunîst ya Kurdistanê, Partîya Sosyalîst ya Demokrat ya Kurdistanê, Partîya Zehmetkêşan ya Kurdistanê, Partîya Karkeran û Kedkarên Kurdistanê, Partîya Çaksazîya Pêşkevtî ya Kurdistanê, Lîsteya Hewlêrê ya Tirkmenî, Enîya Tirkmenî ya Iraqê, Partîya Geşepêdana Tirkmenî, Lîsteya Ermenî di Parlamentoya Kurdistanê da, Bizava Demokrat ya Aşûrî, Encumena Gel ya Kildanî-Aşûrî.”

Ev çar xal jî bi yêkdengî hatine dîyar kirin:

Yekem: Roja 25ê Îlona 2017ê weke roja sazkirina referandumê li Herêma Kurdistana Iraqê û navçeyên Kurdistanî yên li derveyî rêveberiya herêmê hat diyarkirin.

Duyem: Her ji roja dawîhatina civînê heta dema birêveçûna referandumê, hemû alî xebatê ji bo ji bo çalakkiirna parlamentoyê û çareserkirina pirsgirêkên siyasî bikin, ew yek jî bi armanca bi dest xistina komdengiya niştimanî.

Sêyem: Tekezî li ser başkirina debar û rewşa jiyana xelkê û awirdan li arîşeyên aborî yên hevwelatiyên Kurdistanê û mûçewergir û çîn û tijwêj û xelkê kêmdahat hat kirin.

Çarem: Biryar hat dayîn ji bo pêkanîna Encumena Bilind a Referandumê bi serokatiya birêz Mesûd Barzanî. Herwiha biryar hat dayîn, ku heta roja 12ê Îlona 2017ê partiyên siyasî nûnerên xwe bo beşdarbûn di çend komîteyên taybet bi referandum û piştî referandumê de diyar bikin.”

Serkanî:

KURDISTAN - 25ê Îlonê roja referanduma serxwebûnê ye

Ji aliyê RÛDAW 7-6-2017

Civîna îro ya Barzanî û aliyên siyasî yên Herêma Kurdistanê.

Pîrmam (Rûdaw) - Di civîna Barzanî û aliyên siyasî yên Herêma Kurdistanê de biryar li ser roja referanduma serxwebûna Herêma Kurdistanê hat dayîn û li gorî daxuyaniya piştî civînê, roja 25ê Îlona îsal weke roja pêkanîna referandumê hatiye diyarkirin.

Îro çarşembî 7ê Hezîrana 2017ê Mesûd Barzanî bi nûnerên aliyên siyasî yên Herêma Kurdistanê re li bajarokê Pîrmamê yê girêdayî bajarê Hewlêrê civiya. Mijara sereke ya civîna îro gotûbêjkirina pêkanîna referanduma serxwebûna Herêma Kurdistanê ye.

Civîna navbera Barzanî û nûnerên aliyên siyasî di demjimêr 15:00ê piştî nîvro de dest pê kir û berî demekî civîn bi weşandina daxuyaniyeke nivîskî dawî pê hat.

Li gorî daxuyaniyê ku Serokatiya Herêma Kurdistanê li ser malpera xwe ya fermî weşandiye, di civîna îro de derbarê lidarxistina referanduma serxwebûna Kurdistanê de biryar hat dayîn û roja 25ê Îlona 2017 (îsal) wele roja birêveçûna referandumê hat diyarkirin.

Di destpêka daxuyaniyê de tê gotin: “Roja çarşembiyê 7ê meha 6 a 2017ê li Selahedînê nûnerên pilebilindên partiyên siyasî yên nava parlamento û Hikûmeta Herêma Kurdistanê bi amadebûna Cîgirê Serokê Herêma Kurdistanê û Serokwezîr û Serok û Cîgirê Serokê Komîsyona Bilind a Hilbijartinên Kurdistanê li gel birêz Serokê Herêma Kurdistanê, Mesûd Barzanî civiyan.”

Derbarê naveroka civînê de jî hatiye gotin: “Di civînê de bi berfirehî mijara referandum û hilbijarina Parlamentoya Kurdistanê û arîşeyên siyasî yên navxweî yên Herêma Kurdistanê û rewşa herêmî û cîhanê hatin gengeşkirin û amadebûyên civînê nêrînên xwe li ser pêwsîtiya referandumê û çareserkirina pirsgirêkên navxweyî yên herêmê û rewşa zatî û babetî ya Herêma Kurdistanê pêşkêş kirin.”

Li gorî daxuyaniyê, di vê civînê de amadebûyên civînê bi koma dengan li ser van çend xalan li hev kirin:

“Yekem: Roja 25ê Îlona 2017ê weke roja sazkirina referandumê li Herêma Kurdistana Iraqê û navçeyên Kurdistanî yên li derveyî rêveberiya herêmê hat diyarkirin.

Duyem: Her ji roja dawîhatina civînê heta dema birêveçûna referandumê, hemû alî xebatê ji bo ji bo çalakkiirna parlamentoyê û çareserkirina pirsgirêkên siyasî bikin, ew yek jî bi armanca bi dest xistina komdengiya niştimanî.

 Sêyem: Tekezî li ser başkirina debar û rewşa jiyana xelkê û awirdan li arîşeyên aborî yên hevwelatiyên Kurdistanê û mûçewergir û çîn û tijwêj û xelkê kêmdahat hat kirin.

Çarem: Biryar hat dayîn ji bo pêkanîna Encumena Bilind a Referandumê bi serokatiya birêz Mesûd Barzanî. Herwiha biryar hat dayîn, ku heta roja 12ê Îlona 2017ê partiyên siyasî nûnerên xwe bo beşdarbûn di çend komîteyên taybet bi referandum û piştî referandumê de diyar bikin.”

Di dawiya daxuyaniyê de navê alî û partiyên siyasî yên beşdar di civînê de bi vî awayî hatiye rêzkirin:

“Partiya Demokrata Kurdistanê, Yekîtiya Niştimaniya Kurdistanê (YNK), Yekgirtûya Îslamiya Kurdistanê, Bizava Îslamiya Kurdistanê, Partiya Komonîst a Kurdistanê, Partiya Sosyalîst Demokrata Kurdistanê, Partiya Zehmetkêşan a Kurdistanê, Partiya Karkeran û Kedkarên Kurdistanê, Partiya Çaksaziya Pêşkevtî ya Kurdistanê, Lîsta Hewlêr a Tirkmenî, Eniya Tirkmenî ya Iraqê, Partiya Geşepêdana Tirkmenî, Lîsta Ermen di Parlamentoya Kurdistanê de, Bizava Demokrata Aşûrî, Encumena Gel a Kildanî-Aşûrî.”

Pêştir peyamnêrê Rûdawê Senger Ebdurehman ku ji bo şopandina civîna Barzanî û aliyên siyasî li Pîrmamê ye, ragihandibû: “Di civînê de biryar hatiye dan, ku 25ê Îlona 2017ê referandum birêve biçe.”

Senger Ebdurehman herwiha gotibû: “Di civînê de herwiha biryar hatiye dan, ku 6ê meha 11 a îsal hilbijartinên Parlamentoya Kurdistanê û serokatiya Herêma Kurdistanê di dema xwe ya diyarkirî de werin sazkirin.”

Peyamnêrê me herwiha dabû xuyakirin: “Di civînê de herwiha biryar hat dayîn ku çend komîteyên bilind bi serokatiya Barzanî bo referandumê werin pêkanîn, ji bo ku serdana welatên deverê û welatên erebî bikin û herwiha ji bo ku gotûbêjê li gel Bexdayê jî bikin.

http://www.rudaw.net/kurmanci/kurdistan/070620176

Güney Kürdistan’da bahar yolculuğu - anf

Kürdistan'ın güney yakasıyla ilgili güzel bir ilkbahar gezintisi, gözlemi, anlatımı ve fotoğrafları. ANF'den olduğu gibi, yazarın yazdığı haliyle, redakte etmeden naklen aldık. Orijinaliyle ilgilenenler için ANF'nin linki yazının sonundadır. xwezabawer.blogspot.dk

Güney Kürdistan’da bahar yolculuğu

Güney Kürdistan’ın Koye, Kandil, Qalaçolan, Süleymaniye, Pencewin, Halepçe ve Hawraman hattındaki doğa güzelliğini bir nebze de olsa size yakınlaştırmak ve hayallerinizi buluşturmak istiyorum... 

• DEVRİŞ ÇİMEN
• ANF
• Salı, 23 May 2017, 00:20

Gökte mavinin daimi değişkenliğini, yerde ise yeşilin yüzlerce farklı tonunu görebildiğimiz bir zamanda yolculuk yapıyoruz. Bahar tüm renk ve hareketliliği ile ilerlerken, ben geçtiğimiz aylarda görüp, fotoğraflarını çektiğim Güney Kürdistan’ın Koye, Kandil, Qalaçolan, Süleymaniye, Pencewin, Halepçe ve Hawraman hattındaki doğa güzelliğini bir nebze de olsa size yakınlaştırmak ve hayallerinizi buluşturmak istiyorum...

Tabiatın güzel ve renkli uyanışına bizzat tanıklık ettiğimiz nisan ayında; yağmurların yanı sıra, bazen nazlı bazen ısrarcı bir biçimde biliren güneş, havadaki tazelik kokusu, rengarenk çiçekler ve bitki örtüsü insana yaşama sevinci aşılıyor... Doğa ile bağı sevgiye dayanan insanların yaşam sevinci hep canlı ve heyecanlı oluyor.

Buralarda ilk açan nergis daha sonra badem ağaçlarının çiçekleri doğaya baharı müjdeler...

Yol kenarlarında elleri nergis kokan çocuklardan önce nergis alırsınız, nisan ayının sonuna doğru ise aynı çocuklardan aynı yollarda çağla ve ışkın… Bu döngüyü her yıl farklı farklı çocuklardan aynı yol kenarlarında görürsünüz…

Baharı müjdeleyen sadece nergiz çiçekleri değil, pürüzsüz güzellikleriyle, onları ellerinde satışa hazır tutan şen çocuklardır... Belki de bahar, biraz da insan hayatının çocukluk evresine bu yüzden benziyor... Bahar aylarında tabiattaki herşey birşeyler anlatmaya çabalar... Birşeylere dikkat çekip, bir oluşum ve gelişim içinde olur herşey bu mevsimde...

Nergiz çiçeğinin, badem ağacının, yeşil çimenin, otların ve yeni filizlenen bitkilerin anlatmak istedikleri bir şey olmalı…

Yine bir araya geldikçe kararan dağıldıkça beyaza kaçan bulutların; zamansız ve yağınca durmak bilmeyen nisan yağmurlarının; dağların doruklarında eriyen karların, sesli ve hırçın akan derelerin, çatlayan toprağın, çiçek ve yaprak açan ağaçların, uçan ve göçen kuşların, otlanan kuzu, koyun ve keçilerin; oynaşan tüm diğer canlıların anlatmak isteği ve ulaşmak istedi “sırrın” diğer bir adı da bahar olmalı…

Şimdi bu “sırrı” fotoğraflarla da olsa anlatabilmek için, sizi yolculuğumuza davet ediyoruz...

Koye-Kandil-Süleymaniye

Güney Kürdistan’ın siyasi tarihinde önemli bir yer edinmiş Koye şehirinin içinden geçip, kuzey doğusunda duran Heybet Sultan tepesinin zirvesine vardığınızda, güneyinde uçsuz buçaksız engebeli bir ovayı görüyorusunuz...

Sonra Heybet Sultan’dan kuzey doğuyu seyrelediğinizde Dokan Gölünü ve gölün batısında ise neredeyse düzlükte inşa edilmiş Ranya şehrini görürsünüz...

Dokan gölünün mavilikleri ile ovanın yeşillikleri gider gri ve toprak rengi kayalıklar ile içi içe geçer ve onlarda gider bembeyaz zirveleriyle Kandil etekleriyle buluşur... Buradaki bahar renkleri iç içe geçer ama yine de her biri kendi farkını koruyarak tabiata zenginlik katar...

Kandil dağlarına varmak için dolambaçlı yollardan sonra yükseklere ve giderek daha da yükseklere yol alırsınız... Büyüleyeci bir tabiat adeta sizi kuçaklamak istercesine davetiye çıkarırır... Yağan yağmurlar yeşilin tüm tonlarını dağaya bağışlar... Kandil dağlarına; yüksekliklerinden ötürü bahar, güneyinde bulunan coğrafyaya kıyasla daha geç ulaşır...

Yine de en güzel baharın orada yaşandığına inanır birçok Güney Kürdistanlı... Bu dağlardaki havanın o tertemiz kokusu, ayrı bir mutluluk kaynağıdır. Başınızı nereye çevrirseniz çevirin, her yanda bir kıpırtıyı, renkliliği ve canlılığı görebilirsiniz...  

Yüksek zirvelerdeki karlar yavaş yavaş erir, şelaler oluşturur, dereciklere dönüşür, gider başka dereler ile bütünleşir ve sonra birkaç dereden gider Dokan gölüne dökülür...

Her ayrılığı farklı duygulara sebebiyet veren Kandil dağlarının zirvelerinden hatır isterken; Kortek tepesinin hemen güney yamacında gönlünüzü almak istercesine bir güzellik belirir... Burada bir yılan gibi kıvrıla kıvrıla yokuştan aşağı inerken büyüleyici bir yolculuğa açalacaksınız...

Yokuşun sonunda Karfin deresinin sol tarafında bulunan araba yolu ise, aynı kıvrımlar ile devam eder. Bu yolun sağ tarafında küçük, sanki eski bir masaldan fırlamış gibi Barawa köyü görünür...

Taş-topraktan yapılmış evler ile bu köy, baharda bir inci gibi yamaçta duruyor...

Bu yolun devamında sağa yol aldığınızda, düzlükte Sangasar’in içinde geçersiniz...

Ardından Dokan gölünün kuzay doğu kıyısında başlayan, düz yeşil bir ovanın ortasından yol alırken, küçük küçük yerleşim yerlerini görürsünüz...

Düzlüğün sonunda bir yokuşu çıkarken, ikiye ayrılan yolda sağa saparsanız eğer, doğuya doğru yine bir yılan gibi kıvrıla kıvrıla ilerleyen yolda ayrı bahar renkleri görürsünüz...

Bu esnada bu dağlık alanda sanki doğanın içerisinde unutulmuş gibi tek başına duran Dolabi küyünü vadinin derinliklerinde göreceksiniz.

İlerleyişinizi sürdürürken Sargallu-Bargallu önünüze çıkacaktır... Sargallu-Bargallu Güney Kürdistan’daki narin vadilerden birisidir... Bu vadi yüzlerce üzüm bağına yamaçlarını mesken etmiş... İlk gördüğümde; tebessüm eşliğinde “bakarsan bağ, bakmasan dağ olur” sözünün, buradan esinlenerek söylendiğini düşündüm...  

İnsanlar bu vadideki dağ yamaçlarına, öyle güzel üzüm bağları yapmışlar ki, etraftaki yeşillikler içerisinde, geç yeşeren üzüm bağlarının taşlardan yapılmış çitleri, bir resim çerçevesini anımsatıyor bize... Sargallu tepesini varınca, karşı yamaçlarda Piremegrun dağı görünür...

Nisan ayında hala zirvesinin karlı olduğu Piremegrun dağının eteğinde ise süzülen yol sizi etrafı tepelerle sarılmış Süleymaniye şehirine götürecektir...

Süleymaniye- Qalaçolan-Pencewin

Süleymaniye kent merkezinden kuzeyine, Azmar tepelerine doğru yol aldığınızda, tepeyi aşmamak için Ortadoğu’da az rastlanılan kısa bir tünelden geçersiniz. Tünelin sonunda en az Süleymaniye kadar büyük bir alanda bahçeli, yazlık evlerini göreceksiniz. Burası Sitek’tir. Maddi koşulları olanların gelip, kendine yaptıkları yazlık evleri, bahar görüntüsüyle Süleymaniye kent merkezine göre daha bir ihtişamlı duruyor...

Gökyüzünün durmadan başka bir renge dönüştüğü bir sabahta, yağmurda eşlik ediyor bize...  

Yağınca durmak bilmeyen nisan yağmurları eşliğinde, Pencewin’e ulaşmaya çalışıyoruz. Yolumuzda gördüğümüz doğa güzelliklerinin içinden geçerken tıpkı bir şiir dizesi, bir Mezopotamya melodisi tadında inişli çıkışlı ve bol virajlı bir ahenkle dans ediyor doğa adeta...

Çuarta vadisini geçerken her karesi ayrı bir bahar güzelliğini bize armağan ediyor...

Süleymaniye güneyinde sık görünen düzlüklerin tersine, burası dağlık bir alandır... Dağların heybeti ve doğaya verdiği biçim, bahar ile birlikte büyüleyici bir sinemagrafik mekana dönüşüyor.

Güney Kürdistan’da üretime en çok bağlı olan insanların mesken tuttuğu kasabanın Pencewin oldunuğu söyleniyor.

 Gerçektende Pencewin etrafındaki toprakların işlenmesinden, bunun ibarelerini görebiliyoruz. Etrafıki dağlık alanın vermiş olduğu heybet, Pencewin’i unutulmayacak bir kasaya dönüştürüyor.

Pencewin’den dönerken aynı yoldan dönmektense Qalaçolan yolundan Mawat’a doğru yol alıyoruz. http://pho.to/Ahl7o/zp

Burada ise akan bir dereye eşlik ediyor yolumuz... Dere etrafında kurulan bahçelerde yaprak açan meyve ağaçları yaz aylarına müjde taşıyor adeta.

Yol boyunca aştığımız her tepenin zirvesinde veya virajın sonunda, ayrı bir doğa güzelliği karşımıza çıkıyor. Barsmaq’ta durup, karşıda buluna Yalanqoz ve Dri köylerine baktık.

Sonra karşıya geçip, Barsmaq’i izledik... 1970’lerin sonunda yaşanan yoğun askeri çatışmalardan ötürü birçoğunun boşaltılmış ve viraneye döşüntürülmüş bu yerleşim yerleri, adeta sahiplerinin dönmesini bekleyen bir hüzün içinde...

Güney Kürdistan’da 1991’deki Raperin (Yaşanan halk ayaklanması ile birlikte Saddam ordusunun Güney Kürdistan’dan kovulması) ile birlikte koşullar tekrar eski yerleşim yerlerine dönmeyi ve inşaa etmeye müsaitken, bu koşullar iyi değerlendirilmemişe benziyor...

Buralarda yaşamaktansa büyük şehir cazibesine kapılmış insanlar... Süleymaniye’deki konut ve insan yığılması bize  insanların doğa ile olan bağlarından bir zayıflamanın olduğunu gösteriyor. Oysa buralara dönmek, buralarda yaşımı inşaa etmek, şimdi Güney Kürdistan’da “siyasi ve ekonomik krizin” diye adlandırılan çıkmazın yol açmış olduğu, şehirlerdeki umutsuz ve mutsuz yığılmanın tersine, renkli ve coşkulu hayıta davetiye çıkarmaktadır...

Çünkü buralardaki güzelilkleri görüp, yaşamı burada inşa etmek, tabiattaki detayların gizemini çözmek; o gizemi mutlulukla karşılamak insanın elindedir.

Süleymaniye-Halepçe-Hawraman

Süleymaniye’den Halepçe’ye doğru yaptığımız bir çok yolculukta Abbas Kemandi, Nasır Rezezi ve Osman Hawrami’nin şarkılarını dinledik... Bu, Van’dan Doğubeyazıt’a yapılan doğa yolculuğunda Karapete Xaço’yu, Aram Tigran’ı ve Ozan Şemdin’i dinlemek gibi birşeydir...

 Yağmurlu bir sabahın sonlarına doğru yaptığımız yolculukta, artık bulutlarda yavaş yavaş mekan değiştiriyordu... Dağların üstünde ve zirvelerin altında süzülüp gökyüzüne karışan bulutları bazılarını görünce şu tanımı yapamadan edemedim: “bir bulut için özel olan an, dağın üstünde değil, zirvenin altında süzüldüğü vakittir…”

Bu bulutların dağlarla zaman zaman yaptığı gösterişi görebilmek ancak bahara mahsustur...

Süleymaniye’yi arkanıza alıp Halepçe’ye varmadan kısa bir mesafe önce sol tarafa düşer Ahmed Awa köyü ve Zalm şelalesi...

Burada Hawraman bölgesi Xurmal yerleşim yeri ile başlar ve Irak-İran sınırındaki Tewela’ya kadar uzanır...

Zalm şelalesine varmak için önce Xurmal, sonra da Ahmed Awa’nın içinden geçer, dolambaçlı bir vadide dağların yüksekliklerine doğru yol alırsınız...

Vadinin yamaçlarında nar, ceviz, kayısı, armut, dut, erik ve incir ağaçları ayrı ayrı bir güzelliği muştular...

Zalm suyu dağın kalbinde fışkırarak şelaleye dönüşen bir doğa harikasıdır...

Fışkıran su bir şelale gibi akar, sonra gider Zalm adını alan dereye dönüşür ve gider Derbendixan gölünü dökülür...

Zalm şalalesinin sağ tarafındaki yol dağın zirvesine doğru giderken, sağda ve solda gelincik tarlaları bize eşlik ediyor... Burası Hawramanların yurdudur... Yüksek dağ zirvelernin yamaçlarına kurulan bu köylerdeki yaşanmışlıklar, bize farklı bir topluluğun burada mesken tuttuğunu gösteriyor... Taş-topraktan yapılan bu köyler bunun temel göstergesidir.

Derin vadilere kurulan Sargat, Hana Tutman, Byara, Balxa ve Tewela köylerinin hepsi ayrı ayrı güzelliği ile farklı bir coğrafyayı keşfetmemizi sağlıyor...

Dağlık alanda kurulmuş bu köylerin güneyine düşen Halepçe ise baharda, Güney Kürdistan’ın belki de en güzel şehiridir...

Şehirin doğu tarafındaki dağlık bölgedeki uzun vadide Kakai Kürtlere ait üç köy bulunuyor.

Bu köylerden en belirgin olanı ise Hawar’dır.

Eski Hawar ile yeni Hawar köyü Güney Kürdistan’ın Xanakin, Kerkük ve diğer kasabalarında bulunan Kakai Kürtlerin daima geldikleri bir mekandır. Neredeyse 10 km’lik toprak yolun bir çok noktasında aileler gelmiş, güzel doğada kurdukları sofra etrafında bağdaş kurup, sohbet ediyorlar. Soran Kürtlerinden farklı olarak halay çekmeyi değil, sohbet etmeyi yeğliyorlar. Bunun da, Kakailerin kültürü ile bağlantılı olduğunu düşünüyorum.

Dönüş yolunda Halepçenin güney ve güneybatısına düşen Derbendixan gölü etrafındaki tarla ve ekinler ayrı bir güzelliğe bezenmiş...

Farklı kimlik ve inanç gruplarının bir arada yaşadığı Halepçe etrafındaki ormanlık alan ve farklı renklere bürünen çiçekler, insan-doğa ilişkisindeki güzelliği gösteriyor bize...

Halepçe narları ile ünlenmiş bir şehirdir. Şehirin hemen hemen her yerinde görünen nar bahçeleri ile Halepçe bahara güzel bir ev sahipliği yapıyor adeta...

Halepçe’de yola çıkarken güneş kızıllığa bürünerek, göz kamaştırıcı bir edayla ağır ağır batıyordu... Yazın kavurucu sıcaklıklarla yeşilin sarıya dönüştüğü bu güzel yerleri giride bırakıp, Süleymaniye’ye dönerken, ister şehirin kuzeyinde, ister doğusunda ve isterse batısında olsun; çevresinde gördüğümüz ve yukarda da anlatmaya çalıştığımız bu güzel tabiat dokusundan sonra, şehirin merkezine yaklaştıkça, devasa beton yığınları, şehirin gürültüsü, ışıklandırma ve yoğun trafik, bize Kızılderililerin “insan doğadan uzaklaştıkça kalbi katılaşır” sözünü teyit eden bir katılığa dönüşüyor.

https://anfturkce.net/toplum-ekolojI/gueney-kuerdistan-da-bahar-yolculugu-90983